CZAS WOLNY CZĘSTO DZIELONY Z FIRMĄ

Zamieszczono: 2009/07/15, Patryk Gust

ZATRUDNIENIE|

Pracodawcy dobrze wiedzą, że prawo ogranicza czas pracy zatrudnionych. Mają jednak sposoby, by na swoje potrzeby - bez łamania przepisów i dodatkowych kosztów - umiejętnie podkradać im czas prywatny

MARTA GADOMSKA

TOMASZ ZALEWSKI

Zatrudniony w podstawowym systemie nie powinien pracować dłużej niż osiem godzin na dobę i 40 w przeciętnie pięciodnio­wym tygodniu pracy. Taka jest generalna zasada, którą moż­na prawnie obejść, zlecając nad­godziny. Trzeba je jednak zre­kompensować: poza normal­nym wynagrodzeniem za prze­kroczenie dobowe płaci się 50-proc. (lub 100-proc., jeśli praca przypadała w nocy) dodatek, a za nadgodziny średniotygo-dniowe zasadniczo oddaje się dzień wolny albo wypłaca

100-proc. dodatek. Znacznie wygodniejszym sposobem na korzystanie z czasu

pracow­ników jest wyznaczanie im dy­żurów. Po pierwsze, w przeci­wieństwie do nadgodzin moż­na je planować, a po drugie - czas dyżuru nie jest tak limitowany jak praca nadliczbowa.

Obniżona pensja

Wiele firm wprowadza nieko­rzystne dla pracowników zasa­dy rekompensowania dyżurów. Oddając im czas wolny, zaniżają miesięczną stawką wynagro­dzenia. Powołują się przy tym na art. 81 kodeksu pracy. Wyni­ka z niego, że wynagrodzenie przysługuje tylko za pracę wy­konaną.

Pogląd ten podziela Główny Inspektorat Pracy. - To firma de­cyduje, jak zrekompensować dyżur, i jeżeli udzieli czasu wol­nego, to powszechne przepisy nie przewidują prawa do wyna­grodzenia za ten czas - twierdzi Piotr Wojciechowski, zastępca dyrektora Departamentu Praw­nego w GIP (więcej ramka).

Z kolei Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej uznaje, że zaniżenie wymiaru pracy wyni­kające z odebrania wolnego za dyżurnie może spowodować, że zainteresowany dostanie niż­szą płacę. Również niektórzy eksperci uważają, że pracowni-

kowi należy wypłacić pełną kwo­tę bez względu na to, czy przysłu­guje mu wynagrodzenie w stałej wysokości czy godzinowe. Prze­mawia za tym zasada równego traktowania w zatrudnienia Sta­nowisko to podziela Marcin Wojewódka, radca prawny w kance­larii Wojewódka & Pabisiak Jego zdaniem oddanie czasu wol­nego za dyżur powoduje tylko obniżenie liczby godzin, jakie trzeba przepracować, by dostać wynagrodzenie w pełnej wyso­kości - Inne rozwiązanie byłoby krzywdzące dla pracownika - uważa Wojewódka.

Ponieważ część firm przyj­muje niekorzystną dla dyżurantów interpretację, nie dziwi fakt że zatrudnione tam osoby chcą uniknąć dyżurowania. Jest to jednak trudne. Mimo że nie wy­nika to z kodeksu pracy, zatrud­niony nie może odmówić udzia­łu w dyżurach, bo ciąży na nim obowiązek dbałości o dobro za­kładu. Powinien się zatem pod­porządkować nakazom szefa oraz wykonywać pracę sumien­nie i starannie (art. 100 kp.).

Potwierdził to Sąd Najwyższy min. w wyroku z 7 września 1999 r. (sygn. I PKN 224/99), uznając, że odmowę pełnienia dyżuru usprawiedliwiają tylko wyjątkowe okoliczności, a nie­stawienie się do pracy po zgło­szeniu gotowości do jej podjęcia jest rażącym niedbalstwem. Co więcej, takie postępowanie uza­sadnia - zdaniem SN - rozwią­zanie umowy bez wypowiedzenia z winy zatrudnionego.

Szkolenia po godzinach

Coraz częściej firmy organi­zują ludziom różne szkolenia. By nie tracić cennego czasu pra­cy, organizują je po godzinach, a nawet w dni wolne. W konse­kwencji od dłuższego czasu między pracownikami i praco­dawcami istnieje też spór co do tego, czy czas szkolenia jest czasem pracy i czy w związku z tym uczestnikom należy się za­płata.

Firmy wolą, gdy załoga pod­nosi kwalifikacje w dni wolne od pracy albo w niedziele. Za czas spędzony na kursie nie wypłacają wówczas żadnej re­kompensaty, a Państwowa In­spekcja Pracy utwierdza je w przekonaniu, że postępują słusznie. Codo zasady polecenie udziału w szkoleniu nie jest obo­wiązkowe. To oznacza, że nie ma podstaw prawnych, aby naukę poza godzinami pracy uznać za pracę w godzinach nadliczbo­wych czy w niedzielę.

Zwolennicy stanowiska GIP przekonują, że każdy może swobodnie dysponować cza­sem wolnym i jeżeli szef nie wli­cza szkolenia do czasu pracy, to zainteresowany ma prawo     od­mówić udziału w nim. Nie trze­ba jednak nikogo przekonywać, że niejednokrotnie konsekwen­cją odmowy udziału w weeken­dowych szkoleniach może być utrata pracy.

Stanowisko inspekcji pracy

• Nie ma podstaw prawnych do ustalenia wynagrodzenia za czas wolny udzielony w zamian za dyżur.
• Niepłatny czas wolny jest jedyną formą rekompensaty za pełnienie dyżuru poza domem pracownika. Udzielenie wolnego powinno być zasadą, wynagrodzenie przysługuje tylko wówczas, gdy nie ma możliwości udzielenia czasu wolnego.
• Departament Prawny GIP przypomina, że nie ma przeszkód prawnych, aby przepisy obowiązujące u danego pracodawcy przewidywały korzystniejsze rozwiązania, tj. zachowanie prawa do wynagrodzenia za czas wolny udzielony za pełniony dyżur.